Patron szkoły

Maria i Jan Pacześni

Maria Pacześna urodziła się 22. X. 1905 r. w Spytkowicach, jako druga córka Józefa i Katarzyny Gąsiorów. Ojciec jej był kolejarzem, pracował kolejno w Spytkowicach, Rzeszowie, Podłężu, Frysztoku Krośnieńskim i z tymi miejscowościami związane było dzieciństwo i wczesna młodość pani Marii. Pochodziła z rodziny wielodzietnej( czworo dzieci z pierwszego, sześcioro z drugiego małżeństwa ojca,        z tym, że dwie dziewczynki zmarły w niemowlęstwie). W 1918 r.w czasie epidemii hiszpanki, na którą chorowała cała rodzina, zmarła matka Marii. Ojciec poślubił Julię Chytroś, która w czasie choroby przyszła rodzinie z pomocą i która stała się dobrą matką dla dzieci. Ponieważ w Podłężu nie było szkoły siedmio – klasowej, córki Józefa Gąsiora dojeżdżały do Krakowa, ucząc się począwszy od trzeciej klasy w Szkole Powszechnej im. Zygmunta Krasińskiego na Placu Matejki. Maria Gąsior po ukończeniu tej szkoły rozpoczęła w 1922 roku naukę  w dwuletniej Szkole Handlowej przy ulicy Podwale. Mimo celującego wyniku na świadectwie końcowym przez rok miała trudności ze znalezieniem pracy księgowej. Następnie na zaproszenie wuja, który był inspektorem szkolnym  w Horochowie, wyjechała na Wołyń i podjęła pracę nauczycielki  w miejscowości Brany, gdzie uczyła polskiego dzieci mówiące po ukraińsku. Równocześnie jako eksternistka zdała egzaminy z pedagogiki, uzyskując pełne przygotowanie do pracy nauczycielskiej. Od 1 września1930 r. rozpoczęła pracę w Szkole Powszechnej w Wywłoczce, szybko wrastając w nowe środowisko,  z radością pracując z dziećmi mówiącymi po polsku. W roku 1933 wyszła za mąż za Jana Pacześnego, który pracował jako nauczyciel   w Wywłoczce. Szczęśliwe lata małżeństwa i radosnego dzieciństwa dwu córek – Zofii i Janiny przerwał wybuch wojny w 1939 r. Jan Pacześny pozbawiony stanowiska nauczyciela, w okupacyjnej szkole pracowała tylko Maria. Duże wygodne mieszkanie ( u p. Droździela) trzeba było zamienić na  mniejsze (u p. Wolanina). Wszyscy członkowie rodziny wraz z mieszkańcami wsi przeżyli wysiedlenie i spalenie Wywłoczki. W drodze do obozu    w Zwierzyńcu Maria Pacześna wraz   z trójką dzieci (Stanisławem, urodzonym w 1941 r. ) i dwiema córkami uciekają i ukrywają się na strychu poczty. Po spaleniu Wywłoczki Maria Pacześna wraz z rodziną zamieszkała w Zwierzyńcu (Borku). W niezwykle trudnej sytuacji życiowej pomogli jej życzliwi ludzie.  W roku szkolnym 1943/44 Maria Pacześna i jej siostra Józefa Gąsior prowadziły tajne nauczanie, a po „wyzwoleniu’’ obydwoje Pacześni oraz siostra Marii ponownie podjęli pracę w szkole w Wywłoczce      (od 1. IX. 1944 r.). 22. XI. 1944 r. Jan Pacześny został aresztowany  i wywieziony w głąb Rosji.  Mimo pewnych szykan ze strony władz oświatowych Maria Pacześna dalej pracowała w Wywłoczce, mieszkając najpierw ,, na Rózinie’’, potem  w Turzyńcu u p. Poznańskiej, a następnie w szkole. Pracowała rzetelnie i odpowiedzialnie, zarówno  z dziećmi, jak i dorosłymi, wyrównując okupacyjne zaniedbania. Prowadziła Spółdzielnię Uczniowską, organizowała szkolne wycieczki i uczestniczyła w nich, przygotowywała dzieci do konkursów recytatorskich, organizowała przedstawienia teatralne. Dokształcała się sama i ukończyła z wynikiem bardzo dobrym Studia Nauczycielskie w Warszawie. Na emeryturę przeszła w 1965 roku, pracując jeszcze w niepełnym wymiarze godzin do 1. II.1969 roku i niańcząc wnuczkę Anię. W 1969 roku zamieszkała w Tomaszowie Lubelskim, wiele czasu jednak przebywała we Wrocławiu, gdzie mieszkał jej syn z rodziną. Od 1981 roku już stale mieszkała w Tomaszowie, coraz bardziej nękana przez gościec stawowy i kamicę woreczka żółciowego. Dzięki bliskości kościoła codziennie uczestniczyła we Mszy Św., początkowo wsparta na lasce, potem na wózku inwalidzkim. Zmarła 3. IV. 1994 r. w Dzień Zmartwychwstania po kilkumiesięcznym okresie obłożnej choroby.
Pochowano Ją w Tomaszowie. W pogrzebie uczestniczyli licznie mieszkańcy Wywłoczki, Zwierzyńca, Bagna, Turzyńca, a ksiądz – uczeń Stanisław Budzyński i pani dyrektor Szkoły Podstawowej w Zwierzyńcu pięknie pożegnali Zmarłą.
Jan Stefan Pacześny, syn Wojciecha i Karoliny, urodził się 22. XII. 1905 r.w Tyczynie koło Rzeszowa. Pochodził z rodziny od pokoleń mieszkającej w tym miasteczku o historycznych tradycjach. Dziadek jego na tzw. Pacześniówce miał sporo ziemi, ojciec oprócz uprawiania roli pracował jako murarz. Po czterech latach nauki w szkole w Tyczynie uczęszczał do II Państwowego Gimnazjum imienia Karola Szajnochy we Lwowie, mieszkając  u najstarszej siostry Anieli, która tam osiadła, wychodząc za mąż za urzędnika bankowego. Gimnazjum ukończył najprawdopodobniej w 1926r. Po odbyciu służby wojskowej rozpoczął pracę nauczycielską w Wywłoczce. Jako oficer rezerwy w stopniu podporucznika był Komendantem,,Strzelca’’.
W czasie uroczystości związanych z rocznicą działalności tego związku w sierpniu 1938r. dowodzona przez niego drużyna zdobyła         I miejsce w marszu z Zamościa do Zwierzyńca (z metą pod pomnikiem powstańców 1863 r.). Po wybuchu wojny Jan Pacześny rozpoczął działalność konspiracyjną w ZWZ, później AK. Już od grudnia 1939r. lub stycznia 1940 pełnił funkcję komendanta placówki w Wywłoczce, zastępcy komendanta placówki w Zwierzyńcu.
Przybrał pseudonim ,,Pocisk’’. Jego łączniczką była przyrodnia siostra żony, Genowefa Gąsior (pseudonim  „Krakowianka’’). Zmuszony do rezygnacji z pracy nauczycielskiej Jan Pacześny przez pewien czas pracował w Urzędzie Gminnym w Zwierzyńcu, a następnie w filii warszawskiej firmy drzewnej Jerzego Stangla. W 1944r. wziął udział   w akcji ,, Burza’’. Od września 1944r. wrócił do pracy nauczycielskiej, ale w 22 listopada tego roku został aresztowany przez NKWD. Przez 2 miesiące był przetrzymywany w zamojskim UB        więzieniu przy ul. Okrzei. 20. I. 1945r. z całym transportem lubelskim został wywieziony na Ural, gdzie – według relacji świadków – przebywał w łagrach: Nagorna, Rież, Samoswiet.  W Nagornej i Rieżu pracował jako sanitariusz, w Samoswietie – w kopalni, nie wiadomo jakiegominerału, wydobywanego bardzo prymitywnymi metodami.  Zmarł wyniszczony katorżniczą pracą i głodowym wyżywieniem (dystrofia, gruźlica).
Data i miejsce źmierci Jana Pacześnego nie są pewne. Według sporządzonego na podstawie oświadczeń świadków aktu zgonu (z 1948 r.) miał on umrzeć w Rieżu 18.V.1947 r; według informacji uzyskanej w 1994 r. z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej ,,umarł 19.IV.1947r. w miejscu pozbawienia wolności obwodu swierdłowskiego’’, według wspomnień Leona Rowińskiego –  w tragicznym Samoswietie’’.